Home > Kültür > FAS MÜZİĞİ

FAS MÜZİĞİ

enstrumant - FAS MÜZİĞİ

FAS MÜZİĞİ

Fas Müziği çoğuldur, dört ana üsluptan (gnawa müziği, chaabi müziği, andalouse(andaluz) müzüğü ve berberi müziği) ve tek bir çeşitten oluşur. Her müzik grubu kendi içinde yerel alt gruplara sahiptir ve bu alt gruplar, “geleneksel” ve “modern” bölünmüşlerdir.

Fas Müziğinin Tarihçesi!

Fas Müziği XX . yy’da Mısır veya Lübnan’dan gelen sanatçılar, arap müziğinden türeyen, klasik veya edebi bir arapça ile icra edilen bir müzik ortaya koyarlar.
Chaabi ve yerel fas müziği, Fas’ta kullanılan arap lehçesi (darija) ile icra edilir.
Arap-endülüs müziği, İspanyol – Endülüs’lerin Fas’ta yerleşmiş oldukları Fes, Rabat Salé, Tanger Tétouan, Oujda Chefchaouen gibi şehirlere göre kendi içinde farklı gruplara ayrılır: bu müzik, edebi arapça, darija ve bazen de İspanyolca olarak icra edilir.

FAS MÜZİĞİ

Berberi müziği olan tamazigh, Fas’ın güneyinde tachelhit(Souss), kuzeyde tarifit(reggada), ülkenin orta kesimlerinde ise Tamazigh olarak berberi dilinin konuşulduğu farklı bölgelere göre 3 gruba ayrılır.
Fas şarkıları, ülkenin bağımsızlığını ilan etmesi ile gücünü arttırır. İki büyük eğilim hemen etkisini gösterir; ilki klasik arapçayı, diğeri ise diyalektik arapçayı kullanmaktadır. İlki, sıradan bir tarzı benimseyerek klasik kalırken ikincisi halka daha yakın, daha hafif olan popüler tarzı benimser.

FAS MÜZİĞİ

1970’lerde Chaabi Nass El Ghiwane Jil Jilala, Lemchaheb, Bouchenak kardeşler gibi gruplarla yeni bir kentsel form kazanır ve bu durum, Fas müziğinde bir canlanmayı ortaya koyar.
1980’lerin başında, halka yaygın olarak dünya müziği tanıtılır; etnik müzik olarak da adlandırılan bu müzik türü, üçüncü dünya ülkelerinin geleneksel müziğinin çeşitli etkilerini kullanarak üçüncü dünya ülkeleri ile avrupa ülkelerinin pop müziğini biraraya getirir. Bu yeni müzik olayı (birleşme) Fas ritimlerini, özellikle de dünyadaki Gnawa müziğini ortaya çıkaracaktır. Faslı birçok müzisyen ve sanatçı da müzikal repertuvarlarında bu gnawa seslerini kullanacaklardır.
Son olarak, dünya müziğinden etkiler ile Fas müziği ruhunu sentezleyen blues, rock, reggae gibi müzikleri ortaya koyan genç bir nesil ortaya çıkar (1990’lı yıllar). Bu “underground” tarzın en önemli olaylarından biri her yıl Kazablanka’da düzenlenen ve Fas’lı gençlerin farklı gösteriler yaptığı Bulvar Gençliği Müzisyenleri isimli etkinlikdir ki bu etkinlik Fas dışında hiçbir arap ülkesinde gerçekleşmemektedir. Bu yeni nesil, şarkılarını darija, fransızca, ingilizce bazen de ispanyolca gibi birçok dili bir araya getirerek söylemektedir.

Melhoun

Fas müziği popüler arapça şarkılarda, endülüs müziğinin farklı tarzları basitleştirilerek kullanılır. Bununla birlikte, Qassida, endülüs şarkılarında olduğu gibi, metin dörtlüklerini korur: beyit (ghson: dal veya şube) sekiz veya onaltı dizeden oluşabilir, Melhoun şarkının müzikal söyleminin monotonluğunu kırmaya olanak sağlayan kısa bir nakarat (harba: mızrak) kapsar. Birçok kişi, melhoun ile wahranioranaisi ayırt edemez. Bununla birlikte, özellikle Cezayir’de Fas kökenli melhoun şiirleri, Cezayir chaabi olarak bilinen tarzda söylenir ve bu türün temel metinleridir.
Marakeş’te Saadienlerde daha sonra da Meknes’te Kral Moulay İsmail Alevi döneminde (on yedinci yüzyıl) Afrika’nın Sahra altı bölgelerinden gelerek Melhoun’u zenginleştiren 2 tarz ortaya çıkar: Hamdouch tarzı ( aşağıda yer alan Hamadcha paragrafına bakınız) ve Tuat stili.

Amazigh Halk Müziği (Berberi)

Fas müziği, çok sayıda, farklı etnik kökenli berberi bulunmaktadır, bu da ülkenin müzikal mirasını büyük ölçüde zenginleştirmektedir. Kırsal kesimin ve Akdeniz’in amazigh şarkılarının ve danslarının güzelliğinden esinlenen zengin bir şiir ve renk görünümü vardır. Amazigh müziği, Berberilerin yaşadığı ve bu müziğin icra edildiği üç bölgede farklılıklar göstermektedir.
Amazigh(berberi) müziği, bölgelere (dolayısıyla bölgesel dillere) göre 3 farklı gruba ayrılır:
Güney Fas’ta Anti-Atlas içinde Tashelhit Müziği (chleuh Souss). Bu bölgede bir takım sosyal sorunların çözümünde öncü rol oynamış güzel bir şiir ile nitelendirilmektedir. Müzikal düzeyde, muhteşem melodileri ve zengin ritimleri ile, araştırmacılara verimli bir alan sunmaktadır. Edebi ve müzikal anlamda bir mücevher ortaya çıkmaktadır.
Orta Atlas’taki Tamazight Müziği (Braber). Tipik ritim ve melodileri kapsamaktadır. Vokal tekniği de kendine özgüdür.

FAS MÜZİĞİ

Rif dağları boyunca icra edilen Tarifit Müziği(Rif). Kendine ritimleri, bireysel ve kollektif şarkıları vardır. Dansları vatan ve ihtişama ek olarak savaşı telkin eder. Bu müzik “modern” ve “geleneksel” olarak ikiye ayrılır. Akşamları, büyük bir kamp ateşi etrafında düzenlenmekte olan festival şarkılarının ritmi ve dansları “Fas kırsal hayatının heyecan verici güzelliğinden ve müzik aleti olan bendirin sesinden” esinlenmiştir. Müzik gruplarını oluşturan bayan ve erkekler her zaman geleneksel kıyafet giyerler. Berber kültürünün derin ifadesi nesilden nesile şarkı ve müzik aracılığıyla aktarılır. Ritim bu müziğin temel dayanağıdır. Dans her zaman şarkılara eşlik eder. Böylece, Berberi dansının ve şarkılarının üç tarzı farklı dilsel alanlara uyum sağlar. Orta Atlas‘ta müzik genel olarak folklorik kalmıştır çünkü amazigh(berberi) dilinin kullanım alanı bu bölgede kırsal kesimlerle sınırlıdır. Bu nedenle, müzik gruplarının bayan ve erkek üyeleri genelde geleneksel Rif kıyafeti ve halk müziği malzemelerini kullanmaktadırlar. Bu müzik ulusal medyada oldukça yaygındır.

FAS MÜZİĞİ

Aita Tarzı Şehirli Chaabi

Haita veya Aita’dan türeyen Fas chaabi daha çok düğünlerde karşımıza çıkan bir müzik türüdür. Kırsal kesimden Krallığın büyük şehirlerine yapılan göçler sayesinde şehirlerde bu müzik keşfedilmiştir. Bu popüler müzik tarzı eğlenceler ile ilişkilidir ve özellikle Fas şehirlerinde gelişmiştir. Popüler dilin ve yeni ritimlerin kullanımı bu tarzın dansı için önemli bir tamamlayıcı unsurdur. Birçok eğilimler ortaya çıkmıştır. Houcine Slaoui, 2. Dünya Savaşı’nın Avrupa’yı kasıp kavurduğu 1942’de Amerikan askerlerinin Fas’a yaptıkları çıkartmayı anlatan ünlü “dakhlou Imarikane” şarkısı ile bu tarz müziğin öncüsü olmuştur.

FAS MÜZİĞİ

Fas halkının sosyal ve ekonomik yaşamını altüst eden bu çıkartma, şarkıcı Houcine Slaoui’nin bir sosyoloğa yakışır dikkatlilikle anlatması kaçınılmazdı. Bu chaabi müziği esnasında Faslı kadınlar saçlarını düzeltme hareketleri yaparak, ayaklarını yere veya çınlama sesi yayan metal bir kutuya(fas arapçasında bu kutuya, derdigue denir) vurarak dans ederler. Bu, tipik bir fas dansıdır ve Fas dışında hiçbir arap müslüman ülkesinde yapılmamaktadır. Arap-Endülüs İspanya mirası olan Derdigue, kendinden geçme seremonilerinden ortaya çıkmıştır, günümüzde Flamenko’da sıkça rastlanır.

FAS MÜZİĞİ

Rai Oujdi

Oujda şehri, krallığın önemli kentlerinden Oran’a coğrafi açıdan ve nüfus yoğunluğu açısından yakın olması Raileri kabul eden ilk şehirdir ve bu nedenle, Faslı Railerin beşiği olacaktır. İş veya okul göçleri veya evlilik gibi sebeplerle meydana gelen en eski değişimler, Oujda ile Oran, Tlemcen gibi Doğu Cezayir halkları arasında yaşanmıştır.
Fas frankofon diasporası, batılı ülkelere, ilgi çeken ve bu ülkelerde en çok dinlenen Rai müziklerini taşımıştır. Cheb Amr olarak tanınan Mustafa Kazzar 1990’larda, Faslıların en çok ilgi çeken Rai sanatçılarından biriydi. Sağlık sorunları nedeniyle müziği bıraktığında, ardında duygusal bir Rai repertuvarı bırakmıştı. Ayrıca Bouchnak Kardeşlerden de sözedebiliriz.

FAS MÜZİĞİ

Faslı sanatçılar, Gnawa’nın aksine, sanatlarını geç de olsa batı ile karşılaştırmışlar ve tamamen farklı müzikal Batı eğilimleri ile birleşmenin yararlarını anlamışlardır. Bir lider eksikliği nedeniyle, Faslı Rai uluslararası sahnede biraz gecikme alır, Faslı Rai müziğinin bir kitle kazanması için Cheb Rayan veya genç Faslı – Fransız şarkıcı Amine’i beklemek gerekecektir. Günümüzde, Faslı Rai şarkıcılar, geleneksel Fas müziğini Rai müziği ile birleştirerek % 100 Faslı bir renk vermek istiyorlar. Örnek olarak, şarkıcı Hassan el Berkani Varsa (Fusion Rai ve Reggada şarkıcısı)’yı gösterebiliriz.

FAS MÜZİĞİ

Batıda, Rai terimi, bazen, Batılılaşmış Oryantal Müzik olarak genellenebilir: Mısırlı – Belçikalı şarkıcı Natacha Atlas, İspanyol – Faslı grup ALABINA, Mısırlı – İtalyan şarkıcı Dalida’nın “Salama ya Salama” şarkısı veya dünyaca tanınmış Alman vatandaşı Türk şarkıcılar (Tarkan gibi) bu müzik tarzına en güzel örneği teşkil etmektedirler. Diğer Müslüman – Arap grubu müzik akımları, Rai müziğinin, Doğu ve Batının müzikal karışımının Batıdaki başarısına katkıda bulunmuştur.
Müslüman – Arap sanatçılar, Avrupa’da ortaya çıkmış Rai müziğine sahip çıkmışlar ve tüm türlerde olduğu gibi, kendi ülkelerinin belli kültürel ve müzikal etkinlikleri ile şeklini değiştirmişlerdir.
Son yıllarda, Rai müziği güç kaybediyor ve bazı Rai şarkıcıları Orta Doğu genelinde popüler olan ve Fas’tan daha çok kazandıran Mısır’ın Jeel bölgesinde bu geleneksel müziği yeniden canlandırmak için çaba sarfediyorlar.

You may also like...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir